Skrzydlaty pocisk przeciwlotniczy - BOMARCAutor:Bartłomiej Poniewierski w dniu:2012-12-09 17:50:48

 

Bomarc , typ A (foto USAF)

Tuż po zakończeniu II wojny światowej w USA uruchomiono program GAPA – Ground to Air Pilotless (bezpilotowy samolot ziemia-powietrze). Jego celem było stworzenie zdalnie sterowanego, skrzydlatego przeciwlotniczego pocisku rakietowego. Z racji podobieństwa do klasycznego samolotu, maszynę nazywano „samolotem bezpilotowym”.

W 1950 r. kontrakt na budowę pocisku otrzymał Boeing, który ściśle współpracował z centrum badawczym Michigan Aerospace Research Center. Program nazwano BOMARC (BOeing i Michigan Aerospace Reaserch Center), a wojsko nadało mu oznaczenie XF-99 (x – prototyp, f – myśliwiec).

 

BOMARC zaprojektowano w kształcie 14-metrowego cylindra. W przedniej części umieszczono radar, za nim znajdowała się komora na głowicę bojową o masie do 130 kg. Następnie rozlokowano układ kierowania i zbiorniki paliwa, a na końcu znalazł się silnik rakietowy. Trójkątne skrzydła, z ukośnie ściętymi końcówkami, miały niewielką powierzchnię, pod nimi do kadłuba zamocowano dwa silniki strumieniowe. Usterzenie było płytowe, dwa stateczniki poziome, jeden pionowy na grzbiecie. W czasie projektowania zmieniono oznaczenie maszyny na XIM-99 (x – prototyp, i – przechwytujący, m – pocisk).

 

Napęd pociskowi zapewniał sinik startowy Aerojet LR59-AG-13 o ciągu 140 kN. Umożliwiał on pionowy start i rozpędzenie się do prędkość przy której uruchamiały się silniki strumieniowe Maraquardt RJ43-MA-3. Miały one moc po 49 kN. Prędkość pocisku dochodziła do Ma=3,5, a zasięg wynosił 480 km. Rakieta była sterowana komendami z naziemnego systemu SAGE. W odległości ok. 20 km od celu uruchamiano radar pocisku i po przechwyceniu rakieta kierowana była przez autopilota. Spodziewając się kłopotów związanych z celnością i możliwością atakowania tylko jednego celu, rakiety uzbrajano głównie w taktyczne głowice jądrowe.

 

Pierwsze odpalenia XIM-99 przeprowadzono w lutym 1955 r. Do 1957 r. odpalono 38 rakiet. 16 marca 1957 r. rozpoczęto seryjną produkcję pod oznaczeniem IM-99A Bomarc A. 30 grudnia 1957 r. siły powietrzne zaczęły odbierać seryjne rakiety. Jako pierwszy osiągnął gotowość bojową dywizjon z bazy McGuire w New Jersey (19 września 1957 r.). Bardzo szybko wyposażono kolejnych sześć dywizjonów bazujących na wschodnim wybrzeżu.Każda jednostka miała 28 wyrzutni i tyle samo pocisków. Wyrzutnie umieszczano w schronach mających zapewnić bezpieczeństwo w razie atomowego uderzenia. Najwięcej kłopotów w obsłudze sprawiało paliwo do silnika startowego. Była to mieszanina silnie wybuchowa. Powodowała także szybką korozję zbiorników, więc pociski tankowano tuż przed odpaleniem. 7 czerwca 1960 r. w bazie McGuire doszło do bardzo groźnego pożaru, który zniszczył wyrzutnię. Płomienie objęły także głowicę jądrową – na szczęście nie doszło do jej detonacji.

 

Tuż po rozpoczęciu seryjnej produkcji rozpoczęto prace nad zmodernizowaną wersją. Kłopotliwy silnik startowy zastąpiono nowym, na paliwo stałe Thiokol M-51 o mocy 220 kN. Zamontowano także nowe silniki marszowe RJ43-MA-7 o ciągu 53 kN. Mocniejszy napęd wydłużył zasięg. Pocisk oznaczono IM-99B Bomarc B. Układ aerodynamiczny pozostał nie zmieniony, jedynie kadłub skrócono o ok 30 cm. Wymieniono także radar.

 

Pociski serii A pokrywały zasięgiem wschodnie wybrzeże USA. 1 czerwca 1961 r. gotowość bojową uzyskała pierwsza baza wyposażona w pociski serii B. Pięć nowych jednostek miało pokryć rejon Wielkich Jezior. Do grudnia 1963 r. utworzono dwie bazy na terenie Kanady. Sukcesywnie przezbrajano w nową wersję pocisku wcześniej utworzone bazy. W 1964 r. pod rozkazami NORAD było 10 baz zaopatrzonych w ponad 250 pocisków Bomarc B.

 Pocisk Bomarc B (foto USAF)

W połowie lat 60 z powodu dynamicznego rozwoju radzieckich rakiet balistycznych zaniechano dalszej rozbudowy systemu Bomarc. Dnia 1 października 1972 r. rozwiązano ostatni dywizjon, za zwalczanie wrogich bombowców odpowiedzialne zostały wyłącznie samoloty myśliwskie.

 

O skuteczności systemu Bomarc w zwalczaniu bombowców może świadczyć test przeprowadzony 23 maja 1961 r. Pocisk Bomarc B wystrzelono na przechwycenie lecącego z prędkością Ma=2,0 celu symulującego wrogi samolot. Tuż przed trafieniem nadano komendę odwołującą atak i skierowano na kolejny cel odległy o 650 km!

 

Łącznie wyprodukowano 570 pocisków Bomarc, 269 w wersji A i 301 w wersji B.

 

Na fali sukcesu systemu Bomarc w 1958 r. w ZSRR podjęto decyzję o budowie wysokościowego, bezpilotowego myśliwca przechwytującego R-500. Zadanie powierzono OKB-155 Mikojana. R-500 zewnętrznie przypominał szybkie samoloty naddźwiękowe. Napęd zapewnić miały dwa silniki startowe i jeden marszowy. Planowano osiągnięcie prędkość Ma=4,3. Kierowanie pociskiem zapewnić miał rozbudowany system radarowy. Wstępne prace konstruktorskie wykazały możliwość budowy „bezpilotowego myśliwca” jednak w 1961 r. program skasowano. Na uzbrojenie wszedł kompleks lotniczo-rakietowy S-155 z myśliwcem MiG-25.

 

Pocisk umiejscowiony na wyrzutni (foto USAF)

 

Dane taktyczno-techniczne

 

Napęd: 

silnik startowy:

Aerojet cmp LR59-AG-13 o ciągu 140 kN (BOMARC A)

Thiokol smp M-51 o ciągu 220 kN (BOMARC B)

silniki marszowe:

2x Marquardt RJ43-MA-3 o ciągu sumarycznym 98 kN (BOMARC A)

2x Marquardt RJ43-MA-7 o ciągu sumarycznym 106 kN (BOMARC B)

 

                                                             BOMARC A                       BOMARC B

Długość [m]                                            14,25                                     13,74

Rozpiętość [m]                                       5,54                                       5,54

Średnica kadłuba [m]                              0,89                                        0,89

Masa całkowita [kg]                                 6800                                       7260

Prędkość maks. [Ma]                                3,5                                           3,95

Zasięg [km]                                              416                                          815