TS-11 IskraAutor:Grzegorz Rola w dniu:2015-01-22 17:50:33

fot. Grzegorz Rola

Projekt wstępny lekkiego samolotu szkolno-treningowego został opracowany w 1957 roku przez biuro konstrukcyjne inż. Tadeusza Sołtyka. Zbudowana makieta miała służyć do określenia schematu zabudowy elementów wyposażenia. W ciągu dwóch lat zbudowano cztery prototypy od „01” do „04”. Pierwszy służył do prób statycznych. Na drugim prototypie „02” pilot oblatywacz inż. Andrzej Abłamowicz wykonał pierwszy lot dnia 5 lutego 1960 roku. W 1961 roku do prób włączono kolejne dwa prototypy o numerach 03 i 04 oblatane zostały w marcu „03” i lipcu „04”.
 

Pierwszą seryjną „Iskrę” ukończono i oblatano w 1963 roku.

W 1964 roku rozpoczęto proces szkolenia podchorążych na TS-11 i trwa on do dnia dzisiejszego.

 

Na prototypie „Iskry” nr. „03” wyposażonej w silnik SO-1 jesienią 1964 roku pobito wiele rekordów FAI w klasie samolotów o masie do 3000 kg:

prędkości lotu na bazie 15/25 km -839 km/h - pilot-oblatywacz inż. Ludwik Natkaniec;

prędkości lotu w obwodzie zamkniętym 100 km -730,7 km/h - pilot-oblatywacz inż. Ludwik Natkaniec

prędkości lotu w obwodzie zamkniętym 500 km -730,7 km/h - pilot-oblatywacz inż. Ludwik Natkaniec

odległości w obwodzie zamkniętym na dystansie 510 km - 944 km/h - pilot-oblatywacz inż. Andrzej Abłamowicz.

fot. Andrzej Rejter

 

 

fot. Andrzej Rejter

 

fot. Andrzej Rejter

 

fot. Andrzej Rejter

 

 

 

 

Dane techniczne:

Samolot TS-11 „Iskra” jest dwumiejscowym szkolno-bojowym samolotem przeznaczonym do szkolenia podstawowego, szkolenia w lotach bez widoczności ziemi, szkolenia w lotach wysokościowych, szkolenia w strzelaniu, bombardowaniu i nawigacji oraz rozpoznania i fotografowania z powietrza. Jest także wykorzystywana do szkolenia II stopnia po zakończeniu szklenia początkowego na innym typie samolotu

Płatowiec samolotu jest wolnonośnym średniopłatem o półskorupowej konstrukcji metalowej, ze skrzydłem trapezowym, o kącie skosu krawędzi natarcia 7 stopni. Kadłub samolotu posiada konstrukcję półskorupową.

Usterzenie stanowi układ krzyżowy i stateczniki dwudźwigarowe. Statecznik poziomy jest elektrycznie przestawiany w locie, w celu wyważenia podłużnego, stery wyważane są masowo i aerodynamicznie.

Podwozie trójpodporowe wciągane. Golenie podwozia głównego chowane są w skrzydła, a koła w osłonę kanałów wlotowych do silnika

Napęd stanowi turbinowy silnik odrzutowy SO-3 o ciągu 10,80 kN (1100 kG.

W skład uzbrojenia wchodzą dwie wyrzutnie pocisków rakietowych, każda z 4 pociskami do rażenia celów naziemnych, podwieszane na belkach mocowanych pod skrzydłami, dwie bombowe belki nośne z zamkami typu D4-50 oraz 1 działko kal. 23 mm na 40 szt. amunicji, żyroskopowy półatumatyczny celownik ASP-3NM-1 i fotokarabin S-13.

Wersje samolotu TS-11 „Iskra”:

TS-11 „Iskra” bis A - podstawowy samolot szkolno-treningowy w produkcji od 1963 roku;

TS-11 „Iskra” bis B – wersja szkolno-treningowa z czterema węzłami podwieszeń do podczepiania wyrzutni pocisków rakietowych;

TS-11 „Iskra” bis C – jednomiejscowy samolot rozpoznawczy.

TS-11 „Iskra” bis D – dwumiejscowa wersja szkolno-szturmowa.

TS-11 „Iskra” bis DF - dwumiejscowa wersja z uzbrojeniem jak w wersji TS-11 bis D.

TS-11”Iskra” R – dwumiejscowa wersja rozpoznawcza stanowiąca wersje bis DF dostosowana do potrzeb lotnictwa morskiego.

TS-11 „Iskra” MR – wersja przeznaczona dla zespołu akrobacyjnego „Biało-Czerwone Iskry wyposażona w zmodernizowaną awionikę odpowiadającą standardom ICAO.

TS-11 „Iskra” Jet/TS-11 „Iskra” „Spark” - pozbawione uzbrojenia samoloty wycofane ze służby, sprzedane dla użytku w lotnictwie .

TS-11 Iskra BR 200 -prototyp wersji jednomiejscowej rozpoznawczo-szturmowej z 1972. Niestety nie wszedł do produkcji.

TS-11 Iskra F - demonstrator modernizacji Iskry zaprezentowany na MSPO 2008 przez Instytut Techniczny Wojsk Lotniczych wyposażony w nową awionikę oraz fotele wyrzucane Martin Baker.

 

Jest jeszcze kilka modeli znajdujących się w rękach prywatnych. Te samoloty występują z oznaczeniami TS-11 Iskra Jet, TS-11 Iskra Spark.

Produkcje Iskier zakończono w 1987 roku budując ponad 400 egzemplarzy. Polskie lotnictwo użytkuje Iskry od 1962 roku. Wśród zagranicznych użytkowników „Iskry” najwięcej były użytkowane przez lotnictwo Indii jednak w 2004 roku ostatecznie je wycofano.

 

 

fot. Jacek Waszczuk

fot. Jacek Waszczuk

fot. Grzegorz Rola

fot. Grzegorz Rola

Zespół akrobacyjny "Biało-Czerwone Iskry"

Jest kontynuatorem utworzonego w 1969 r. w 60. Lotniczym Pułku Szkolnym w Radomiu zespołu "Rombik". Na początku istnienia zespół prezentował kunszt pilotażu zespołowego w składzie 4 samolotów, a pod koniec lat 90-tych latał formacją 9 maszyn.

Logo kolorystyką nawiązuje do barw narodowej flagi podobnie jak i malowanie samolotów. Bok kadłuba został pomalowany na biało, natomiast na czerwono został poprowadzony pas zza kabiny pilotów ciągnący się, aż do spodniej części belki ogonowej, podobnie zostały pomalowane górne i dolne powierzchnie skrzydeł w skośne biało-czerwone pasy. Autorem tego oryginalnego malowania jest ppłk. pil. Ireneusz Fibinger

 

TS-11 Iskra bis B z silnikiem HO-10

Rozpiętość

10,06 m

Długość

11,25 m

Wysokość

3,50

Powierzchnia nośna

17,50 m2

Masa własna

2560 kg

Masa całkowita

3734 kg

Prędkość maks.

720 km/h

Prędkość min.

200 km/h

Prędkość wznoszenia

14 m/s

Zasięg

450-1250 km

Pułap

11 000 m

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

TS-11 Iskra bis B z silnikiem SO-1

Rozpiętość

10,06 m

Długość

11,25 m

Wysokość

3,50

Powierzchnia nośna

17,50 m2

Masa własna

2560 kg

Masa całkowita

3734 kg

Prędkość maks.

720 km/h

Prędkość min.

200 km/h

Prędkość wznoszenia

11 m/s

Zasięg

450-1250 km

Pułap

10 000 m

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

TS-11 Iskra bis D z silnikiem SO-3

Rozpiętość

10,06 m

Długość

11,15 m

Wysokość

3,50

Powierzchnia nośna

17,50 m2

Masa własna

2560 kg

Masa całkowita

3840 kg

Prędkość maks.

720 km/h

Prędkość min.

200 km/h

Prędkość wznoszenia

16 m/s

Zasięg

1460 km

Pułap

11 000m




 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

fot. Jacek Waszczuk

fot. Krzysztof Gąsiorowski

fot. Krzysztof Gąsiorowski

Źródła:

www.historialotnictwa.pl.

www.forum.spotter.pl

www.lotnictwo.net.pl

www.polot.net