Historia przelotów na AtlantykiemAutor:Jacek Waszczuk w dniu:2013-04-28 18:41:38
 

     Dziesięć lat po pierwszym locie braci Wright brytyjski dziennik „Daily Mail” wyznaczył nagrodę w wysokości 10 000 funtów za pierwszy przelot nad Atlantykiem. Uczestnikom konkursu nie narzucono trasy. Lot miał połączyć dowolny punkt Wysp Brytyjskich z kontynentem amerykańskim, nie określając czy to będzie stały kontynent, czy któraś z wysp. Pierwszym samolotem, który miał szansę wykonać taki przelot był amerykański samolot Curtiss America - trzysilnikowa łódź latająca, oblatana w czerwcu 1914 roku. Wybuch pierwszej wojny światowej w lipcu 1914 odsunął plany w bliżej nieokreśloną przyszłość.

W 1918 roku marynarka wojenna Stanów Zjednoczonych zamówiła duże łodzie latające Curtiss Navy (NC) , które miały służyć do dalekich lotów patrolowych z możliwością samodzielnego pokonania Atlantyku. Pierwszy egzemplarz wzbił się w powietrze 4 października 1918 roku, napędzany trzema silnikami typu Liberty. Zamówiono produkcję seryjną tego samolotu z pewnymi zmianami, najważniejszą było dodanie czwartego silnika. Po miesiącu, 25 listopada 1918 roku, lot testowy samolotu NC zakończył się poprawieniem światowego rekordu ilości wyniesionych osób w powietrze. Udało się wystartować z 51 osobami na pokładzie.

Zanim łodzie Curtis Navy weszły do użycia wojna zakończyła się. Mimo tego Amerykanie postanowili wysłać cztery samoloty do Europy w celach reklamowych. Jeden samolot odpadł w przedbiegach, na skutek awarii pozostał w USA i posłużył jako magazyn części zamiennych. Zasięg samolotów nie pozwalał na jednoetapowe pokonanie trasy atlantyckiej. Dlatego wyznaczono trzy etapy: Nowy Jork – Nowa Finlandia – Wyspy Azorskie – Portugalia. Dnia 8 maja 1919 roku trzy samoloty (NC-1, NC-3 i NC-4) wystartowały z Nowego Jorku. Z przygodami wszystkie trzy dotarły do Nowej Fundlandii. Na fotografii nr 1 pokazano samolot NC-4  za sterami którego siedział komandor A. C. Reed. Samolot ten, z powodu awarii dwóch silników musiał wodować trzysta kilometrów od brzegu, a następnie siłą dwóch działających silników dopłynął do Trepaseey w Nowej Fundlandii.

 

       

Fot.1. Samolot Curtiss Navy NC-4

 

Po naprawach i wymianie śmigieł trzy maszyny ruszyły w drugi etap podróży. Tym razem okazało się, że maszyna NC-4 szczęśliwie dotarła na Azory. Mimo, że mgła utrudniała odnalezienie celu komandor Reed wodował przy pierwszej napotkanej wysepce nie chcąc kluczyć we mgle w poszukiwaniu docelowej wyspy i po trzech dniach dotarł do wyspy San Migiel. Pozostałe dwie załogi wcześniej wodowały. Obie łodzie zostały zniszczone przez wzburzone morze, a załogi szczęśliwie uratowane przez okręty. Dnia 27 maja 1919 roku rankiem komandor Reed wystartował do ostatniego etapu swej podróży i po dziesięciu godzinach lotu dotarł do wybrzeży Portugalii, jako pierwszy pilot pokonał Atlantyk. Nie obyło się bez przygód i awarii, ale samolot NC-4 dotarł 31 maja do Plymouth w Wielkiej Brytanii. Etapowy przelot z USA do Wielkiej Brytanii trwał 24 dni, z czego sam lot trwał 53 godziny 58 minut. W tym czasie pokonano około 7000 km. Był to pierwszy przelot przez Atlantyk, jednak nagroda nie została wręczona, ponieważ lot podzielony był na etapy.
Podczas, gdy amerykanie walczyli z przeciwnościami losu nad Atlantykiem do rywalizacji zgłaszały się kolejne ekipy. Najłatwiejszy przelot dzięki układowi wiatrów można było wykonać z Nowej Funlandii na Wyspy Brytyjskie, dlatego wiosną 1919 roku na Nową Fundlandię przybywały kolejne zespoły. Chętnych było niemal dziesięć ekip. Wspomnieć należy o jednej z załóg: kapitan pilot John Alcock (26 lat) oraz nawigator porucznik Arthur Whitten Brown (32 lata) (fot.2), którzy wcześniej się nie znali. Służyli w brytyjskim lotnictwie bombowym podczas I wojny światowej. Obaj zostali zastrzeleni i trafili do niewoli. Każdy z nich przebywając w obozie jenieckim myślał o przelocie nad Atlantykiem. Alcock i Brown widzieli, że idealnym samolotem, który gwarantował bezpieczny przelot był Vickers Vimy (fot.3) - ciężki bombowiec, który powstał zbyt późno by wykazać się w walkach, za to jego udźwig i zasięg znakomicie predysponowały go do tego przelotu. Vimy wymagał tylko drobnych zmian do pokonania Atlantyku.

 

Fot. 2.  Kapitan pilot John Alcock oraz nawigator porucznik Arthur Whitten Brown

 

 

 

 

 

Fot.3. Ciężki bombowiec Vickers Vimy

Spotkanie obu lotników to czysty przypadek. Obaj trafili do wytwórni Vickers starając się namówić dyrekcję na udostępnienie samolotu na taki lot. W marcu 1919 roku zapadła decyzja, aby przygotować jeden samolot. Dokonano w nim niewielkich zmian, m.in. usunięto klasyczną komorę bombową i wyrzutniki bomb, a w to miejsce wstawiono duży zbiornik paliwa. W samolocie nie było także stanowiska strzeleckiego, dlatego załoga mogła składać się z dwóch osób: pilota i nawigatora, siedzących w jednej kabinie. Dnia 26 kwietnia 1919 roku samolot dotarł na pokładzie okrętu do Nowej Funlandii, skąd po krótkich przygotowaniach miał oczekiwać na start. Piloci nauczeni doświadczeniem poprzedników, postawili na dokładność. Całe paliwo jakie trafiło do zbiorników zostało przefiltrowane, podobnie olej. Nawet woda do układu chłodzenia silników została przefiltrowana i przegotowana, aby wyeliminować możliwość wytrącenia się jakiś osadów.

Dnia 13 maja 1919 roku zatankowany samolot czekał na start. W pewnej chwili Vickers niebezpiecznie się przechylił. Okazało się, że pękł amortyzator podwozia. Paliwo zostało delikatnie spuszczone, a złamany element wymieniono. Kolejnego dnia o godzinie 4.13 czasu GMT Alcock i Brown wystartowali i zniknęli obserwatorom we mgle. Rajdowy Vickers Vimy posiadał odkrytą kabinę. Załogę chronił tylko przedni wiatrochron. By poprawić komfort, lotnicy mieli na sobie kombinezony wyposażone w spirale grzejne zasilane z instalacji elektrycznej samolotu. Niedługo po starcie awaria prądnicy nie tylko pozbawiła ich ogrzewania, ale i łączności radiowej. Mgła utrzymywała się przez kolejne godziny i ustąpiła dopiero po wzniesieniu się samolotu na wyższy pułap lotu. Maszyna wleciała w chmury. Najgorsze miało dopiero nadejść ze zmiejszającą się temperaturą, a co za tym idzie oblodzeniem, które zwiększało masę samolotu i utrudniało lot, aż samolot wpadł w korkociąg. Po wyjściu z chmur pilotowi udało się wyprowadzić maszynę ze śmiertelnej spirali. Poważnym problemem okazało się obmarzanie gaźników, które mogło doprowadzić do przedwczesnego zakończenia lotu śmiałków. Brown nie poddał się, wyszedł na płat trzymając się zastrzałów i linek. Doszedł do silnika i nożem odłupał nagromadzony lód. Na pewien czas zabieg ten pomagał. Do świtu czynność tą powtórzył kilkanaście razy przy obu silnikach. Rankiem, 15 maja  oblodzenie było już nie do opanowania. Przeciążony samolot z setkami kilogramów lodu tracił wysokość, jednak szczęście uśmiechnęło się do załogi po raz kolejny. Na godzinę przed dotarciem do lądu skończyły się chmury, a samolot znalazł się pod błękitnym niebem. Poranne słońce roztopiło pokrywą lodową. Przelecieli nad małą, skalistą wysepką i niedługo potem samolot wleciał nad Irlandię nieopodal miasta Clifden, tuż za którym Alcock wypatrzył dużą, jak sądzili, łąkę. Na niej postanowili wylądować. Cel został osiągnięty. W zbiornikach mieli  jeszcze paliwo na przelot około 1000 km i byli w stanie dolecieć do Anglii, ale zmęczeni postanowili lot zakończyć jak najszybciej. Irlandia okazała się nieprzychylna, lądowisko wyglądające z góry jak łąka okazało się bagnem, w którym samolot zarył, uszkadzając podwozie. Załodze nic się nie stało.

Pierwszy przelot nad Atlantykiem bez międzylądowań został wykonany, nagroda wręczona. Lotnicy nagrodą solidarnie podzielili się z mechanikami z zakładów Vickers i Rolls-Royce za pomoc w przygotowaniu samolotu i silników.

Poniżej zestawienie obejmujące przeloty nad Atlantykiem:

Pierwszy przelot balonu bezzałogowego nad Atlantykiem 
Odbył się w kwietniu 1898 roku, a dokonał go francuz Charles Leroux uważający się za pioniera w dziedzinie spadochroniarstwa, podczas pokazów w USA wyskoczył z kosza balonu na spadochronie, wzbudzając entuzjazm publiczności. Tymczasem balon lecąc swobodnie przeleciał nad Atlantykiem i opadł dopiero w wody Morza Północnego).

Pierwszy przelot wodnosamolotu nad Atlantykiem (etapowy)
Wykonał samolot Curtiss Navy NC-4, za sterami którego był komandor Reed i odbył się w dniach 8-27 maja w 1919 roku.

Pierwszy przelot nad Atlantykiem (non stop)
Odbył się 15 czerwca 1919 roku, wykonali go brytyjczycy John Alcock i Arthur Brown, na samolocie Vickers Vimy.

Pierwszy przelot sterowca nad Atlantykiem
Odbył się 2 lipca 1919 roku. Wykonał go brytyjski sterowiec R-34 pod dowództwem majora George Herberta Scotta. Trasa prowadziła z East Fortune (Szkocja) do Long Island (Nowy Jork) (fot.4). Po zaprowiantowaniu wrócono do Europy. Był to pierwszy przelot w obie strony przez jeden statek powietrzny.

Fot.4. Brytyjski sterowiec R-34

Pierwszy przelot nad Południowym Atlantykiem
Odbył się w dniach od 30 marca do 17 czerwca 1922 roku. Piloci: Sacadura Cabral i Gago Coutinho (PORTUGALIA) przelecieli na samolocie Fairey F-IIID. Był to pPrzelot etapowy z Lizbony do Rio De Janeiro.

 

Pierwszy przelot sterowcem nad Atlantykiem z kontynentu na kontynent

Odbył się w październiku 1924 roku. W ramach reparacji wojennych Amerykanie zamówili w Niemczech sterowiec ZR3 (zbudowany jako LZ-126). Sterowiec  ten po starcie z Niemiec lądował w New Jersey (USA) - dystans około 6400 km. Lotem dowodził Hugo Eckener.

Pierwszy samotny przelot nad Atlantykiem
Odbył się w okresie 20-21.05.1927 r. Dokonał go Charles Lindbergh na samollocie RYAN NYP, lecąc na trasie Nowy Jork – Paryż (fot. 5)

 

 

Fot.5. Charles Lindberg przy swoim RYAN NYP


Pierwszy pasażer nad Atlantykiem

W dniach 4-5.06.1927 r. na lotnisku, z którego startował C.Lindbergh do transatlantyckiego lotu do startu szykowała się inna załoga na samolocie Bellanca Columbia. Po szczęśliwym locie Lindbergha należało znaleźć inny cel i na pokładzie poleciał Charles A Levine jako pierwszy pasażer podczas lotu transatlantyckiego. Start nastąpił 4.06.1927 r. i następnego dnia samolot lądował w Eislaben (Niemcy). Przelot był dłuższy o 5097 km  niż lot C.Lindbergha i trwał 9 godzin dłużej.

Pierwsza kobieta w  przelocie nad Atlantykiem (pasażerski)
To Amelia Mery Earhart (USA), która w dniu 17 czerwca 1928 r. na samolocie Fokker F-VII/3m pokonała atlantyk jako pasażer. Za starami siedział wówczas Wilmer Stultz.

Pierwszy przelot Południowego Atlantyku z pocztą
W dniach 12-13 maja 1930 r, pilot Jean Mermoz oraz nawigator o nazwisku DOBRY i radiotelegrafista z nazwiskim GINIE, dokonali przelotu samolotem Latecoere 28-3 „Comte-de-La Vaulx”, na trasie: St Louis du Senegal (Francuska Afryka Zachodnia) – Natal (Brazylia).

Pierwszy przelot samolotem w kierunku zachodnim między kontynentami
Odbył się 1-2 września 1930 r. Pilotami byli Dieudonne Costes oraz Marice Bellonie (Francja). Lecieli samolotem Breguet XIXGR, na trasie Paryż - Nowy Jork i pokonali ją w czasie 37 godz 18 min.

Pierwszy grupowy przelot na Południowym Atlantykiem
Grudzień 1930 r., dwanaście samolotów Savoia Marchetti S-55 pod dowództwem Italo Balbo przelatuje z Włoch do Rio de Janeiro (Brazylia, fot. 6).

 

 

 

 

Fot.6. Savoia Marchetti S-55 w locie

Pierwsza kobieta przelot nad Atlantykiem (jako pilot)
Amelia Aerhart (USA), 20 maja 1932 r. na Lockheed Vega, lot z Nowej Finlandii do Irlandii Północnej trwał 14 godz. 56 min.

Pierwszy samotny przelot nad Północnym Atlantykiem na zachód
18 sierpnia 1932 r., pilot: James Allan Mollison (Wielka Brytania), samolot De Havilland Puss Moth, na trasie z Portmarnock (Irlandia) – Nowy Brunszwik (Kanada).

Pierwszy samotny przelot nad Południowym Atlantykiem
Luty 1933 r., pilot: James Allan Mollison (Wielka Brytania), na trasie Senegal – Brazylia. Samolot De Havilland Puss Moth.

Pierwszy przelot Polaka nad Atlantykiem Południowym

8.V.1933 Stanisław SKARŻYŃSKI jako pierwszy Polak przeleciał nad Południowym Atlantykiem z Saint Louis (Senegal) do Maceio (Brazylia)  na RWD 5 bis; przelotem na trasie 3582 km w 20 godz 30 min pobił rekord zasięgu w II klasie maszyn turystycznych o masie własnej do 450 kg. Wtedy był to najmniejszy samolot jaki przeleciał nad Atlantykiem

Pierwszy człowiek, który przeleciał Północny i Południowy Atlantyk
James Allan Mollison (Wielka Brytania).

Pierwszy grupowy przelot nad Północnym Atlantykiem
Listopad 1933 r., 24 samoloty Savoia Marchetti S-55 pod dowództwem Italo Balbo przeleciały z Włoch do Nowego Jorku i Chicago.

Pierwszy przelot Polaków nad Atlantykiem Północnym
29 czerwca 1934 r. , pilotami byli bracia Bolesław i Józef Adamowiczowie (fot. 7)

 

Fot.7. Bracia Adamowiczowie triumfalnie witani po przelocie przez atlantyk


Pierwsza kobieta przelot na Południowym Atlantykiem
Jean Gardner Batten (Wielka Brytania) jako pierwsza kobieta na samolocie Percival Gull przeleciała w październiku 1935 r. z Wielkiej Brytanii do Brazylii. Był to lot etapowy, a jednym z etapów był przelot nad Południowym Atlantykiem z Thiess (Senegal) do Natal (Brazylia, fot.8).

 

Fot.8. Jean gradner Batten

 

Początek regularnej komunikacji pocztowej nad Południowym Atlantykiem
Grudzień 1935 r., (inicjatorem był Jean Mermoz). Od grudnia co tydzień wykonywano jeden lot z pocztą.

Pierwszy samotny przelot kobiety nad Północnym Atlantykiem na zachód
Beryl Markham (Wielka Brytania), na samolocie Lockheed Vega Gull. Przelot na trasie Abingdon (Anglia) – Cap Breton (Nowa Szkocja)

Pierwszy przelot samolotu PLL LOT nad Atlantykiem Południowym
2 czerwca 1938 r., samolot Lockheed L-14, na trasie Natal – Dakar.

Pierwszy przelot samolotu z pasażerami nad Atlantykiem
8 lipca 1939 r., samolot Boeing 314 „Yankee Kliper” linii Pan American, na trasie Nowy-York – Azory – Lizbona – Marsylia – Southampton (na pokładzie 12 członków załogi i 18 pasażerów)

Pierwszy przelot szybowca nad Atlantykiem (na holu)
27-30 marzec 1943 r., szybowiec Waco CG-4A na holu etapami: 27.03 z Labradoru do Grenlandii, 30.03 z Grenlandii na Islandię

Pierwszy przelot szybowca bez międzylądowań nad Atlantykiem
W połowie lipca 1943 r., szybowiec Waco CG-4A Hadrian na holu za samolotem DC-47 Skytrain przeleciał z Kanady do Wielkiej Brytanii, dystans 5632 km w czasie 28 godzin.

 

Pierwszy przelot sterowców ciśnieniowych

28.05-1.06.1944 r. . Dwa amerykańskie sterowce ciśnieniowe klasy K z 14 Dywizjonu Sterowców (K-123, K-130) przeleciały etapami z South Weymouth (Massachusetts) do Maroko.

Pierwszy przelot odrzutowca nad Atlantykiem
14 lipca 1948 r. sześć samolotów De havilland Vampire z 54 dywizjonu RAF przeleciało na trasie Szkocja – Islandia – Labrador – Montreal, w celach promocyjnych.

 

Przelot odrzutowca non-stop

21 luty 1951 r.. Po kupnie przez USA licencji na English Electric Canberra należało dostarczyć do USA jeden egzemplarz wzorcowy. Mjr Callard 21 lutego przeleciał z Aldergrove (Irlandia Płn) do Gander (Nowa Funlandia) na samolocie Canberra B Mk 2 WD932.


Pierwszy przelot śmigłowca nad Atlantykiem
15-31 lipca 1952 r., Vincent M. Grovern wykonał przelot etapowy śmigłowcem Sikorsky H-19/S-55.

Pierwszy przelot Atlantyku na myśliwcu jednomiejscowym
27 września 1950 r. pilotem był ppłk David Shiling.

Pierwszy samolot pasażerski z napędem odrzutowym nad Atlantykiem
4 października 1958 De Havilland Comet 4 linii BOAC, na trasie Londyn – Nowy Jork, z międzylądowaniem w Gander. Trzy tygodnie później  osiągnięcia tego dokonano na samolocie Boeing 707.

Ostatni pasażerski przelot samolotu pasażerskiego z napędem tłokowym
11 maja 1967 r., samolot Lockheed L1649 Starliner.

Pierwszy przelot motoszybowca nad Atlantykiem
Maj 1969 r., pilot z Czechosłowacji Mira Slovak na motoszybowcu Fourier RF-4D  (rejestracja N 1700) wykonał etapowy przelot z Niemiec na zachodnie wybrzeża USA . Lot trwał 172 godz 42 min. i  do dziś był to przelot z najsłabszym silnikiem o mocy 36 KM.

Najszybszy przelot nad Atlantykiem
1 godz 55 min 42 sek. (uzyskana prędkość średnia 2912 km/h) samolot Lockheed SR-71,  w dniu 1 września 1974 r. podczas lotu z Nowego Jorku do Farnborough (Wielka Brytania) na salon lotniczy.

Pierwszy przelot balonem załogowym
11-17 sierpnia 1979 r., załoga Ben ABRUZZO, Max ANDERSON, Larry NEWMAN (wszyscy z USA), balonem Double Eagle II, start odbył się z Presque Island (USA) a lądowanie nieopodal Miserey (Francja).

Najszybszy przelot balonem nad Atlantykiem
30.08-2.09.1986 r., załoga H. BRINK, E. BRINK, W. HAGEMAN (wszyscy z Holandii) wykonali przelot z ST. Johns (Kanada) do Holandii w czasie 50 godz 14 min.

Pierwszy przelot balonem na ogrzane powietrze
2-4.07.1987 r. załoga w składzie sir Richard Branson (WIelka Brytania) oraz drugi pilot Per Lindstrand (Szwecja),  jako pierwsi przelecieli tego typu balonem pod nazwą Virgin Atlantic.

Najszybszy przelot pasażerski nad Północnym Atlantykiem
W czasie 2 godz. 52 min 59 sek. (uzyskana prędkość średnia 1920,07 km/h) w dniu 7 lutego 1996 r., samolot Concorde o rejestracji G-BOAD (fot.9) na trasie Nowy Jork (lotnisko JFK) - Londyn (lotnisko Heathrow). Czas był liczony od startu do lądowania. Dowódcą załogi był L. G. Scott (Wielka Brytania).

 

Fot.9. Concorde G-BOAD, który wykonał najszybszy przelot nad atlantykiem północnym